+
Aktualności
Aktualności
13.09.2026
DR HAB. LESZEK GARDEŁA
Najazd Normanów na Anglię – dziesięć wieków później Tkanina z Bayeux w British Museum
Tkanina z Bayeux to zabytek, którego entuzjastom wczesnego średniowiecza przedstawiać nie trzeba. Mierzące aż 70 metrów i bogato haftowane płótno stanowi rodzaj dawnego „komiksu", który opowiada pasjonującą historię normańskiego podboju Anglii w 1066 roku. Niebywałym zrządzeniem losu ten ważny dokument historyczny przetrwał w doskonałym stanie aż dziesięć wieków i teraz, po raz pierwszy w historii, wyruszył w podróż do kraju, którego burzliwą historię tak barwnie ilustruje. Od 10 września tkaninę z Bayeux można oglądać w całej okazałości w British Museum w Londynie.
09.09.2026
DR HAB. LESZEK GARDEŁA
Archeologia i „słowiańskości” na koniec lata
Wielkimi krokami zbliża się już koniec lata. W nadchodzących tygodniach odbędzie się jednak jeszcze kilka ważnych wydarzeń związanych z (pra)historią, archeologią wczesnego średniowiecza i szerokorozumianym światem słowiańskim: Festyn Archeologiczny w Biskupinie oraz międzynarodowa konferencja "Światy Słowian".
06.09.2026
DR HAB. LESZEK GARDEŁA
Franciszek Walczowski (1902-1983): Ludowość i legendy słowiańskiego świata
Franciszek Walczowski (1902-1983) był artystą-malarzem, docentem Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie i jednym z najważniejszych polskich twórców reprezentujących „nurt słowiański” w sztuce. Poprzez swoje dzieła malarskie i piśmiennictwo historyczno-ezoteryczne sprzeciwiał się panującym w niektórych kręgach opiniom o rzekomo ubogim charakterze słowiańskiej kultury duchowej i materialnej. Jego wszechstronna twórczość ukazywała świat wczesnego średniowiecza jako bogaty w treści i barwy, przepełniony myśleniem magicznym i pełen oddania dla dawnych obyczajów i obrzędów.
02.09.2026
DR HAB. LESZEK GARDEŁA
W tył zwrot. Wymowne wizerunki słowiańskich bestii
Sztuka wczesnego średniowiecza obfituje w wizerunki zwierząt. Rozmaite bestie ukazywane są na wyrobach z metalu, drewna, kości i kamienia, a czasem także na luksusowych tekstyliach. Wśród dawnych Słowian szczególnie popularne były wyobrażenia ptaków, koni, bydła i węży. Niektóre z tych istot bywały jednak ujęte w bardzo specyficznych pozach – z głowami lub łbami zwróconymi do tyłu. Czy był to jedynie zabieg artystyczny, czy może rodzaj komunikatu nasyconego szczególną symboliką?
31.08.2026
DR HAB. LESZEK GARDEŁA
Mlekopije w świecie dawnych Słowian. Na tropie zapomnianych wierzeń
Wydawałoby się, że współcześni naukowcy już dawno odkryli wszystkie średniowieczne teksty opisujące wierzenia dawnych Słowian. Jak się jednak okazuje – wciąż możliwe są niespodzianki. Całkiem niedawno antropolodzy, archeolodzy historycy religii i językoznawcy dostrzegli bardzo osobliwe treści kryjące się w dziele arabskiego podróżnika i pisarza znanego jako Al Dżahiz. Jego spisana w IX wieku „Księga zwierząt” wspomina o panujących wśród dawnych Słowian obawach przed wężami, które rzekomo… piją mleko! Czy ten z pozoru fantastyczny przekaz – będący przykładem „niemożliwej biologii” – może okazać się nowym przyczynkiem do badań zaginionej mitologii Słowian?
24.08.2026
DR HAB. LESZEK GARDEŁA
Bolesław Biegas (1877-1954): Sfinks, Światowid i mistyczna Słowiańszczyzna
Prawdziwy oryginał: długie włosy, podkręcony wąs i delikatna bródka, a na szyi elegancki fular. W Paryżu niektórzy uważali go za „książęcego syna”. W swoim studio na Montparnassie tworzył rzeźby i obrazy wymykające się wszelkim definicjom, pełne spiętrzonych symboli nawiązującących do pogańskiej Słowiańszczyzny i hinduskiej duchowości. Swoje dzieła podpisywał „Boleslas Biegas”, ale zanim usłyszał o nim wielki świat nazywał się Bolesław Biegalski.
19.08.2026
DR HAB. LESZEK GARDEŁA
Maryan Wawrzeniecki (1863-1943): Malarz słowiańskich uroczysk, bestii i czarownic
„Pamiętam, że gdy po raz pierwszy nacisnąłem dzwonek umieszczony przy (…) drzwiach i gdy po dłuższej chwili zabrzmiał za nimi wysoki, starczy, przeciągły głos Wawrzenieckiego – Ktooo? – to aż dreszcz mi przeszedł po plecach, a pod czaszką zaszemrała nieśmiała myśl, żeby odwrócić się, zbiec z powrotem na parter i jak najprędzej…zretejrować” – tymi słowami eseista Juliusz W. Gomulicki wspominał swoje pierwsze spotkanie z warszawskim artystą Maryanem Wawrzenieckim (1863-1943). Czy jednak było się czego obawiać? Kim był ów niepokorny twórca i co miał wspólnego z dawną Słowiańszczyzną?
17.08.2026
DR HAB. LESZEK GARDEŁA
Trzy głowy, trzy światy, trzy bramy: Magia liczb w świecie dawnych Słowian
Wczytując się w średniowieczne przekazy pisane o wierzeniach i obrzędowości dawnych Słowian, nietrudno zauważyć, że bardzo często pojawia się w nich motyw trójki i potrojenia. Wedle dawnych kronikarzy, to właśnie trzy bramy miały prowadzić do wnętrza słynnego grodu w Retrze-Radogoszczy, trzy oblicza miał mieć posąg boga Trzygłowa stojący dumnie w szczecińskiej świątyni i trzykrotnie przekraczać miał rząd włóczni jeden ze koni, których Słowianie używali podczas swoich wróżb w Arkonie. Najnowsze badania pokazują jednak, że „motyw trójki” występuje nie tylko w średniowiecznych tekstach, ale także na rozmaitych – coraz liczniej znajdowanych – zabytkach archeologicznych. Świadczy to dobitnie o tym, że dla naszych odległych przodków była to liczba obdarzona specjalnym znaczeniem.
15.08.2026
DR HAB. LESZEK GARDEŁA
Stanisław Jakubowski (1885-1964): (Nie)zapomniany artysta i wizjoner dawnej Słowiańszczyzny
Ponad tysiąc grafik, dziesiątki obrazów olejnych i akwareli ilustrujących dawną Słowiańszczyznę i pogańskich bogów, a do tego imponujący dorobek badawczy z zakresu dawnej ornamentyki, archeologii, etnografii, językoznawstwa i zapomnianych technik drukarskich: wszystko to i znacznie więcej stworzył samodzielnie krakowski artysta, Stanisław Jakubowski (1885-1964). Po wielu latach zapomnienia, dziś jego nazwisko coraz częściej pojawia się na ustach kolekcjonerów i entuzjastów polskiej sztuki nawiązującej do okresu wczesnego średniowiecza.
13.08.2026
DR HAB. LESZEK GARDEŁA
Dziewięć nocy, dziewięć światów, dziewięć głów: Magia liczb w świecie wikingów
Świat Skandynawów z epoki wikingów obfitował w drobne metalowe przedmioty służące ludziom jako amulety. Są wśród nich są chociażby młotokształtne zawieszki, kojarzone z najważniejszym atrybutem nordyckiego boga Thora, a także niewielkie wizerunki dostojnie ubranych postaci kobiecych, prawdopodobnie uznawane za wyobrażenia walkirii. Na przestrzeni ostatnich lat badania na Północy dostarczyły jednak nowych, zaskakujących odkryć, które łączą w sobie nordycką stylistykę i magię liczb - przede wszystkim liczby 9.
Portal prowadzony przez
Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnieul. Kostrzewskiego 1, 62-200 Gniezno
t: 61 426 46 41
e: wczesnesredniowiecze@muzeumgniezno.pl
ZAJRZYJ DO NAS
Godziny otwarcia
od maja do września od 9.00 do 18.00od października do kwietnia od 9.00 do 16.00
