+
Aktualności
Aktualności
19.08.2026
DR HAB. LESZEK GARDEŁA
Maryan Wawrzeniecki (1863-1943): Malarz słowiańskich uroczysk, bestii i czarownic
„Pamiętam, że gdy po raz pierwszy nacisnąłem dzwonek umieszczony przy (…) drzwiach i gdy po dłuższej chwili zabrzmiał za nimi wysoki, starczy, przeciągły głos Wawrzenieckiego – Ktooo? – to aż dreszcz mi przeszedł po plecach, a pod czaszką zaszemrała nieśmiała myśl, żeby odwrócić się, zbiec z powrotem na parter i jak najprędzej…zretejrować” – tymi słowami eseista Juliusz W. Gomulicki wspominał swoje pierwsze spotkanie z warszawskim artystą Maryanem Wawrzenieckim (1863-1943). Czy jednak było się czego obawiać? Kim był ów niepokorny twórca i co miał wspólnego z dawną Słowiańszczyzną?
17.08.2026
DR HAB. LESZEK GARDEŁA
Trzy głowy, trzy światy, trzy bramy: Magia liczb w świecie dawnych Słowian
Wczytując się w średniowieczne przekazy pisane o wierzeniach i obrzędowości dawnych Słowian, nietrudno zauważyć, że bardzo często pojawia się w nich motyw trójki i potrojenia. Wedle dawnych kronikarzy, to właśnie trzy bramy miały prowadzić do wnętrza słynnego grodu w Retrze-Radogoszczy, trzy oblicza miał mieć posąg boga Trzygłowa stojący dumnie w szczecińskiej świątyni i trzykrotnie przekraczać miał rząd włóczni jeden ze koni, których Słowianie używali podczas swoich wróżb w Arkonie. Najnowsze badania pokazują jednak, że „motyw trójki” występuje nie tylko w średniowiecznych tekstach, ale także na rozmaitych – coraz liczniej znajdowanych – zabytkach archeologicznych. Świadczy to dobitnie o tym, że dla naszych odległych przodków była to liczba obdarzona specjalnym znaczeniem.
15.08.2026
DR HAB. LESZEK GARDEŁA
Stanisław Jakubowski (1885-1964): (Nie)zapomniany artysta i wizjoner dawnej Słowiańszczyzny
Ponad tysiąc grafik, dziesiątki obrazów olejnych i akwareli ilustrujących dawną Słowiańszczyznę i pogańskich bogów, a do tego imponujący dorobek badawczy z zakresu dawnej ornamentyki, archeologii, etnografii, językoznawstwa i zapomnianych technik drukarskich: wszystko to i znacznie więcej stworzył samodzielnie krakowski artysta, Stanisław Jakubowski (1885-1964). Po wielu latach zapomnienia, dziś jego nazwisko coraz częściej pojawia się na ustach kolekcjonerów i entuzjastów polskiej sztuki nawiązującej do okresu wczesnego średniowiecza.
13.08.2026
DR HAB. LESZEK GARDEŁA
Dziewięć nocy, dziewięć światów, dziewięć głów: Magia liczb w świecie wikingów
Świat Skandynawów z epoki wikingów obfitował w drobne metalowe przedmioty służące ludziom jako amulety. Są wśród nich są chociażby młotokształtne zawieszki, kojarzone z najważniejszym atrybutem nordyckiego boga Thora, a także niewielkie wizerunki dostojnie ubranych postaci kobiecych, prawdopodobnie uznawane za wyobrażenia walkirii. Na przestrzeni ostatnich lat badania na Północy dostarczyły jednak nowych, zaskakujących odkryć, które łączą w sobie nordycką stylistykę i magię liczb - przede wszystkim liczby 9.
11.05.2026
MARTA SIŁAKOWSKA
Psy podróżujące setki kilometrów? Nowe badania odsłaniają zaskakujące sieci wymiany w świecie Majów
Na łamach czasopisma Journal of Archaeological Science opublikowano wyniki analiz szczątków psów, odkrytych na terenach dawnej cywilizacji Majów. Badania wskazują, że część zwierząt trafiała do miast położonych w wyżynnych rejonach stanu Chiapas z odległych obszarów Jukatanu, oddalonych nawet o setki kilometrów. Wyniki sugerują istnienie rozbudowanych sieci wymiany żywych zwierząt już w okresie klasycznym (ok. 400–800 n.e.).
05.05.2026
MARTA SIŁAKOWSKA
Nowe badania DNA zmieniają obraz wędrówek ludów
Międzynarodowy zespół badaczy pod egidą Uniwersytetu Johannesa Gutenberga w Moguncji przeanalizował genomy aż 258 osób żyjących na dawnym pograniczu rzymskim w południowych Niemczech w latach 400–700 n.e.
.jpg "Letnia Szkoła Archeologii Średniowiecza w „pierwszym” Kołobrzegu")
17.04.2026
MARTA SIŁAKOWSKA
Letnia Szkoła Archeologii Średniowiecza w „pierwszym” Kołobrzegu
Od 1 do 15 września 2026 r. odbędzie się pierwsza edycja Letniej Szkoły Archeologii Średniowiecza – wyjątkowego projektu organizowanego przez Centrum Studiów Mediewistycznych i Instytut Archeologii i Etnologii PAN. Uczestnicy wydarzenia będą mieli okazję dotknąć własnymi rękami (dosłownie, bo metodą wykopaliskową) przeszłości „pierwszego” Kołobrzegu.
16.04.2026
MARTA SIŁAKOWSKA
Pieczęć Edwarda Wyznawcy odnaleziona po raz drugi. Nowe spojrzenie na początki angielskich dokumentów
Jedna z najcenniejszych pamiątek po dynastii z Wesseksu – pieczęć króla Edwarda Wyznawcy (1002–1066) – została ponownie zidentyfikowana po dekadach uznawania jej za zaginioną. Jej ponowne odkrycie stało się punktem wyjścia do rewizji wiedzy o początkach angielskich dokumentów królewskich oraz kontaktach kulturowych Anglii z kontynentem.
13.04.2026
MONIKA STELMASIAK-MAJOREK
Anglosaski szyk: odkrycie ozdobnego okucia końca pasa w Halesworth
Bogato zdobione okucie końca pasa z IX wieku odkryto podczas badań w Halesworth (Wielka Brytania).
10.04.2026
MONIKA STELMASIAK-MAJOREK
Polski pasjonat historii odkrył w Wielkiej Brytanii wczesnośredniowieczny pierścień z runiczną inskrypcją
W Wielkiej Brytanii znaleziono wczesnośredniowieczny pierścień z runiczną inskrypcją. Odkrycia dokonał polski pasjonat historii, który zgłosił zabytek do bazy prywatnych znalezisk archeologicznych.
Portal prowadzony przez
Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnieul. Kostrzewskiego 1, 62-200 Gniezno
t: 61 426 46 41
e: wczesnesredniowiecze@muzeumgniezno.pl
ZAJRZYJ DO NAS
Godziny otwarcia
od maja do września od 9.00 do 18.00od października do kwietnia od 9.00 do 16.00
